Tien jaar kredietcrisis: 7 redenen waarom we er helemaal niet uit zijn

Vandaag precies tien jaar geleden verbood BNP Paribas beleggers in twee fondsen om de benen te nemen. De uitstroom was zo hoog, dat het voortbestaan ervan anders in gevaar zou komen. Een jaar later viel Lehman Brothers, daarna Griekenland: eigenlijk weet u het allemaal al wel (of nog). Maar goed nieuws: we zijn eruit, dankzij 'decisive action' van wijze Europese leiders. 

EU Commission: 10 years since the start of the crisis: back to recovery thanks to decisive EU action https://t.co/qW0dimT0wE #EU #press

— Berlaymont (@Berlaymont) August 9, 2017

Tenminste, dat is de conclusie van dit optimistische persbericht van de Europese commissie. "Thanks to the determined policy response to the crisis the EU economy is now firmly recovering and the Economic and Monetary Union is stronger than before." Weten we dat zeker? Nee. Onze regeringen en de EC zijn niet helemaal eerlijk tegen ons. Dat is geen complotdenken, politici die op een berg ongemakkelijke feiten en cijfers zitten plegen het allemaal wat af te zwakken om tijd te kopen. Dat zou u ook doen. 

De makkelijkste oplossing is dan het veranderen van definities, zodat er tijd en ruimte ontstaat om problemen weg te masseren. Die tactiek is zo oud als de weg naar Rome. Orale seks met een stagiaire is geen 'seksuele relatie', omdat de daad op macht was gebaseerd en niet op liefde. Daarmee is het geen vreemdgaan, zodat later enkel toegegeven hoeft te worden dat de relatie 'ongepast' was. Daarmee was deze niet seksueel, waardoor dit staatshoofd niet heeft gelogen tegen zijn volksvertegenwoordigers toen hij aanvankelijk ontkende een 'seksuele relatie' te hebben gehad. Het zit hem allemaal in de definitie van dingen. 

Griekenland betaalt ook alles terug, met rente. Alleen is de rente bijna nul en de termijn is met een halve eeuw verleng. In termen van contante waarde is dat een gift, dus we kunnen niet zeggen dat 'alles terugkomt, met rente'. De oplossing? Het woord 'contante waarde' uit de boekhoudingen van Europese instituten schrappen. Crises worden dus opgelost met definities aanpassen, voorlopig dan. De EC kan er ook wat van. Het hele persbericht leest u hier, laten we er zeven quotes uithalen. We beginnen met de kop.

1: '10 years since the start of the crisis: back to recovery thanks to decisive EU action'

Het kan aan ons liggen, maar tien jaar wachten op een oplossing is niet erg 'decisive', helemaal niet als het probleem in die periode niet is opgelost. 'Back to recovery' is ook niet hetzelfde als 'opgelost', daarin is het persbericht eigenlijk wel weer eerlijk.


Voor die arme Grieken is er zelfs nog geen begin van het einde van de recessie zichtbaar. Omdat het land in een muntunie zit waar het niet inhoort, beschikt het niet over de instituten die kunnen doen wat nodig is. Denemarken (om maar een voorbeeld te noemen) had begin jaren '90 een soortgelijk probleem, met teveel schulden en zieke banken. Die werden direct gesaneerd, foute bankiers kregen geen cent maar celstraf, waarna er een harde recessie van een jaar volgde. Daarna kwam het land er beter uit, de pleister was er resoluut af getrokken. Kunt u zien waar de Deense recessie zit, in vergelijking met de Griekse? Precies. 


2: The crisis did not start in Europe but EU institutions and Member States needed to act resolutely to counter its impact and address the shortcomings of the initial set-up of the Economic and Monetary Union.

'But' is een weasel word, zoals dat heet. Het staat er allemaal wel, maar de zin na het weasel word ontkracht het eerste deel, het zuigt de essentie eruit. Toch kan er dan een ferme stelling worden geponeerd, nuance of niet. Om 9 augustus 2007 als start van de kredietcrisis te duiden is ook dubieus. We kunnen ook de val van Lehman Brothers pakken, een jaar later. Het persbericht wil vooral uitademen dat het de schuld was van de Amerikanen, met hun gekke hypotheekproducten. Die arme Franse bank tuinde erin en zo raakte Europa besmet. We zijn dus een slachtoffer, ook al had de muntunie zelf al 'tekortkomingen vanaf het begin'. Ja hallo, wat is het nu? Foute Amerikaanse banken, of eigen tekortkomingen?


Een zieke bank kan inderdaad de eigen overheid besmetten, dat is waar. Maar pak Italië eens. Dat land beloofde in 1992 nooit meer een begrotingstekort te hebben van meer dan drie procent. Ironisch genoeg was juist 2007 een van de betere jaren. Het is een traditie in dit land om teveel schulden te maken, regels (zoals die van het verdrag van Maastricht uit 1992, de oprichting van de euro) worden eigenlijk altijd gebroken. Na een tijd maken beleggers zich dan zorgen over de terugbetaalkracht van zo'n land, heeft niks met de Amerikanen te maken. Zonder Lehman Brothers was Italië ooK wel failliet gegaan, zou niet de eerste keer zijn. En inderdaad, de EU trad niet op, een 'tekortkoming'. 

3: Out of the eight EU Member States that received financial assistance, only Greece is still under a programme and is due to exit it in mid-2018.

'Uit het programma' wil zeggen dat de aanvankelijk ingestelde termijn om de problemen op te lossen zal verlopen. Een alcoholist gaat een programma van een maand in, daarna staat zij of hij weer op de stoep van de kliniek. Daarmee de EC impliceert dit land genezen is, of op zijn minst niet slechter af is. Dat laatste is al niet hard te maken. Over de exit van Griekenland 'uit het programma' schreven we dit stuk. Eerder werd Cyprus al genezen verklaard. Hoe gaat het met dat land?


In de afgelopen tien jaar zag het de economie met een derde krimpen, terwijl de staatsschuld nog nooit is gedaald. Maar juridisch gezien is het uit het programma.

4: Unemployment is at its lowest since 2008, banks are stronger,... 

Werkloosheid daalt inderdaad, ook door de conjunctuur. Helaas zitten we over de top van een cyclus en is het wachten tot er weer tegenvallende cijfers komen. Intusen zijn de definities voor werkloosheid aangepast. Een onderbezette werkende of een afgehaakte uitkeringstrekker is niet langer werkloos. Daarom daalt dat cijfer. Beter kijken we naar het aantal werkenden. In bijvoorbeeld Griekenland ligt dat aantal met 3,5 miljoen op het niveau van veertig jaar geleden, bij een vergrijzende bevolking van elf miljoen zielen. Sorry, het is niet anders

Belangrijker is dat die banken helemaal niet 'sterker' zijn. Ze zitten nog vol met oninbare leningen en beleggers (die hebben er meer verstand van) weten dat. Ze nemen de benen en dat is een veeg teken. De koers van deze grote Italiaanse bank is sinds 2015, toen deze gezond werd verklaard, met twee derde gedaald. De insider die de kans krijgt, springt met de gouden parachute uit deze vreselijk stabiele bank. 

5: ...investment is picking up...

Dit is een veer voor de ECB. Dankzij al dat gratis geld kunnen banken meer aan lokale klanten uitlenen en zo groeit de economie. Een MKB'er kan een nieuwe bestelbus kopen op krediet en dat schept weer een baan en meer klanten, zo groeien we dankzij de ECB uit de crisis. Tenminste, dat is het idee. Zo had ABN Amro in 2014 een tegoed bij de ECB van 700 miljoen. Dat is nu dertig keer zo groot. De arme bankiers weten van gekkigheid niet wat ze met al dat gratis geld moeten doen. Meer uitlenen mag ook niet zomaar, want door de kredietcrisis zijn de regels voor kredietverlening aangescherpt. Dat is nogal een spagaat. Daarom kan ABN Amro niets anders dan datzelfde geld weer terugsturen naar de ECB waar het vandaan kwam. 

Om te beoordelen hoe het beleid van de ECB het echte bedrijfsleven helpt, moeten we niet kijken naar de totale hoeveelheid krediet bij banken onderling, maar naar het bedrag dat de (centrale) banken ook daadwerkelijk verlaat en ondernemers bereikt. Dat bedrag is sinds de start van QE letterlijk met geen cent toegenomen, maar ligt nog ver onder het niveau van 2008. De grafiek komt van de ECB. De centrale bank heeft de balansen van alle Europese banken opgeteld, om te zien hoe het totale bankwezen de ondernemers helpt. De groei in die balansen heeft enkel betrekking op overheden, andere banken en de relatie met de ECB. Groei, zo die er is, hebben we niet te danken aan het bankwezen of de ECB. 

6: ...and public finances are in better shape.

Zeker weten?


7. As robust as it is today, the EMU remains incomplete and the journey of the euro has just started.

Dat is geruststellend, maar ook weer niet. Waar het persbericht begint met krachtige termen als 'decisive', eindigt het met eerlijkheid. De euro is helemaal niet af, dat is de geruststellende eerlijkheid. Om een muntunie te laten slagen, moeten politici instituten optuigen en soevereiniteit overdragen. Dat durven ze de bevolkingen van de lidstaten niet met zoveel woorden te vertellen, dus blijven we hangen in halfslachtige maatregelen. Dat geeft het persbericht eigenlijk met zoveel woorden toe. Grappig, dat is precies de conclusie van ons Euro Evangelie. De reis die al een kwart eeuw duurt is namelijk 'nog maar net begonnen'. 

De nabije toekomst, het wordt nog een bumpy ride.